Thu nhập tăng nhanh, mức sống nâng lên không ngừng cùng nhịp sống hiện đại hối hả đã và đang tạo đà phát triển cho các phương thức bán lẻ hiện đại, trong đó bao gồm hình thức bán lẻ trực tuyến. Không thể phủ nhận rằng thói quen, cách thức mua sắm của người tiêu dùng Việt đã thay đổi rất nhiều trong những năm qua, đưa đến những biến chuyển đáng chú ý trong ngành bán lẻ nói chung.

Kênh truyền thống không ngừng suy yếu và có phần lép vế khi các phương thức mua sắm mới, hiện đại xuất hiện với nhiều điểm vượt trội. Dù là vậy, nhưng trong tương lai, mô hình hiện đại sẽ không thể thay thế hoàn toàn kênh truyền thống. Bán lẻ truyền thống sẽ không chết, bởi xu hướng bán lẻ mới của tương lai cần sự có mặt của nó: Trực tuyến kết hợp với Ngoại tuyến.

1. Xu hướng chuyển dịch trong ngành bán lẻ trong kỷ nguyên số

1.1. Kênh truyền thống đang dần bị thu hẹp

Chợ, tiệm tạp hóa, cửa hàng đại lý, … hiện vẫn là các lựa chọn mua sắm phổ biến đối với nhiều người tiêu dùng Việt. Tính đến năm 2018, kênh bán lẻ truyền thống chiếm tỷ trọng 73%  tổng lượng bán lẻ cả nước và đây vẫn là kênh phân phối chủ đạo tại Việt Nam.

Tuy nhiên, quy mô bán lẻ truyền thống được dự báo sẽ dần thu hẹp và sớm bị soán ngôi bởi các mô hình bán lẻ hiện đại, vốn đang có tốc độ tăng trưởng khả quan. Theo số liệu của Bộ Công thương, đến năm 2020, tỷ trọng bán lẻ của kênh phân phối truyền thống có thể sẽ giảm từ 79% (năm 2017) xuống còn 55% – 60%.

Sự thu hẹp tỷ trọng của kênh phân phối truyền thống là một xu hướng tất yếu. Những nhân tố như thu nhập cải thiện, mức sống ngày càng cao, nhịp sống bận rộn, … đang hướng người tiêu dùng đến các phương thức tiêu dùng hiện đại, thuận tiện hơn thay vì đi chợ hàng ngày. Siêu thị, chuỗi cửa hàng tiện lợi, và đặc biệt là mua sắm online, … chính là những kênh bán lẻ thay thế được nhiều người lựa chọn. 

Rõ ràng sự thay đổi này đã, đang và sẽ tiếp tục khiến sức mua và quy mô của kênh phân phối truyền thống suy giảm. Theo thống kê của Nielsen, tần suất mua sắm trung bình của người Việt đối với kênh chợ truyền thống đã giảm từ 25,17 lần/tháng (năm 2010) xuống 18,86 lần/tháng (năm 2018).

bán lẻ đa kênh

1.2. Sự bùng nổ của các mô hình bán lẻ hiện đại

Sự suy giảm của kênh truyền thống không đơn thuần đến bởi yếu tố nhu cầu của người tiêu dùng mà còn tới từ nguyên nhân trực tiếp là sự tấn công mạnh mẽ của các mô hình bán lẻ hiện đại. Theo Nielsen, số lần đi chợ trung bình/tháng của người Việt giảm tới 6 lần trong giai đoạn 2010 – 2018. Thị phần bán lẻ hiện đại, theo đó, được ghi nhận tăng lên mức 26% tổng thị trường, tốc độ tăng trưởng 11,8%/năm.

Trong đó, các kênh phân phối bán lẻ hiện đại phát triển mạnh mẽ về cả chất lượng lẫn số lượng. Hệ thống các trung tâm thương mại, siêu thị, cửa hàng tiện lợi,… không ngừng xuất hiện và phủ sóng khắp các tỉnh/thành phố trên cả nước. Tại TP.HCM, đô thị lớn bậc nhất cả nước, hiện có 207 siêu thị, 43 trung tâm thương mại và 1.100 cửa hàng tiện lợi, chiếm tỉ trọng 21% thị phần bán lẻ. Mức tỷ trọng này dự báo đạt 40% trong 3 năm tới và tăng lên 60% vào năm 2030.

Bên cạnh đó, không thể không nhắc đến sự chiếm lĩnh thị trường của các kênh online. Nổi bật lên trên tất cả là sự bùng nổ của các website thương mại điện tử với hàng loạt tên tuổi đình đám như Lazada, Tiki, Sendo, Shopee, Adayroi… Với tiềm năng thị trường rộng lớn, các nền tảng thương mại điện tử này không ngại rót những khoản tiền khổng lồ để nâng cấp dịch vụ, tăng cường trải nghiệm người dùng với nhiều ưu đãi hấp dẫn hòng chiếm lĩnh thị phần.

Chất lượng dịch vụ ngày càng được cải thiện, giá cả cực kỳ cạnh tranh, hàng hóa vô cùng đa dạng, cùng các chính sách bảo vệ người mua rõ ràng (chính sách đổi trả sản phẩm, hoàn tiền, …), không khó để các trang TMĐT này thu hút người dùng. Theo VECOM, kênh thương mại điện tử đang chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục với mức tăng trưởng lên đến 30%/năm, dự kiến đạt quy mô 13 tỷ USD vào năm 2022. bán lẻ đa kênh

Với sự phát triển và tăng tốc nhanh và mạnh của các mô hình bán lẻ hiện đại, phải chăng trong tương lai kênh bán lẻ truyền thống sẽ chết?

2. Trong tương lai, kênh bán lẻ truyền thống sẽ không chết, bởi xu hướng bán lẻ của tương lai cần sự có mặt của nó: Trực tuyến kết hợp với Ngoại tuyến

2.1. Bán lẻ truyền thống sẽ không chết

Thị trường bán lẻ trong thời gian qua chứng kiến sự suy yếu thấy rõ của kênh phân phối truyền thống trước sức ép của các kênh hiện đại. Theo đó, có không ít ý kiến cho rằng bán lẻ truyền thống sẽ không còn chỗ đứng, thậm chí có thể bị “khai tử” trong tương lai không xa.

Tuy nhiên, thị trường sẽ không diễn biến như vậy khi kênh truyền thống vẫn còn nhiều “đất sống” và tiềm năng để khai thác. Nhìn vào thực tế, không khó để nhận thấy bán lẻ truyền thống vẫn đang và sẽ là kênh mua sắm không thể thiếu đối với nhiều người tiêu dùng Việt. Đó là bởi đặc tính về thói quen sinh hoạt, tiêu dùng gắn bó với đời sống của người dân, rất khó thay đổi hay mất đi. Minh chứng rõ ràng nhất là thói quen đi chợ, mua đồ ăn tươi hằng ngày của số đông người dân, bao gồm cả những người tiêu dùng trẻ tuổi.

Về phần các kênh trực tuyến, dù rằng những kênh này đang có sự phát triển đáng kinh ngạc, quy mô thị trường và số người dùng tăng trưởng không ngừng qua các năm, nhưng tỷ trọng doanh thu vẫn còn khá khiêm tốn. Tính đến hết năm 2018, quy mô doanh thu ngành thương mại điện tử Việt Nam đạt 8 tỷ USD và ước tính sẽ tăng lên 10 tỷ USD vào năm 2020. 

Trong khi đó, thị trường bán lẻ gần đạt mốc 150 tỷ USD khi kết thúc năm 2018 và được dự báo sẽ cán mốc 160 tỷ USD vào năm 2020. Điều đó cho thấy doanh thu bán lẻ từ nền tảng online chỉ chiếm tỷ lệ rất khiêm tốn (trung bình khoảng 6% doanh thu) trong cơ cấu doanh thu ngành bán lẻ. Và trong tương lai, viễn cảnh về một cuộc lật đổ kênh offline của các nền tảng mua sắm trực tuyến là rất khó xảy ra.

Thêm vào đó, theo Báo cáo thị trường mặt bằng bán lẻ tại Việt Nam của Savills Việt Nam, diện tích bán lẻ hiện đại tại nước ta đang ở mức khá thấp so với các quốc gia khác trong khu vực. Đây là tiềm năng lớn để khai thác trong thời gian tới. 

Cũng theo Savills, dự kiến đến năm 2020, thị trường Hà Nội có thêm hơn 435.000m2 diện tích bán lẻ từ 19 dự án; còn thị trường TP. Hồ Chí Minh có thêm khoảng 512.000m2 từ 30 dự án, chủ yếu sẽ nằm tại khu vực ngoài trung tâm. Những số liệu này đủ để thấy thị trường bán lẻ ngoại tuyến vẫn còn đầy dư địa và sức hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư.

Qua tất cả những con số và thực tế nêu trên, có thể khẳng định rằng các cửa hàng bán lẻ offline nói chung và kênh truyền thống nói riêng vẫn đang tồn tại và không thể bị xóa sổ bởi những xu hướng mới. Vậy đâu sẽ là mô hình thống trị tương lai ngành bán lẻ?

2.2. Bán lẻ đa kênh – Mô hình bán lẻ hiệu quả trong thời đại số

Tương lai ngành bán lẻ sẽ không phải là cuộc cạnh tranh sống còn giữa bán lẻ hiện đại với bán lẻ truyền thống, hay bán lẻ trực tuyến với bán lẻ ngoại tuyến mà là sự kết hợp, bổ trợ lẫn nhau giữa chúng.

Mỗi mô hình đều có những điểm ưu việt và cả những điểm hạn chế riêng. Trong đó, kênh truyền thống nhìn chung bị giới hạn bởi không gian địa lý và bị mất đi đối tượng khách hàng sinh ra ở thời kỳ bùng nổ của Internet. Trong khi nếu chỉ dựa vào kênh bán hàng online thì sẽ thiếu kênh tương tác, kết nối và tính trải nghiệm đối với khách hàng.

Những hạn chế trên đưa người tiêu dùng tới hành trình mua sắm mới, đó là sự tiếp cận đa kênh, là sự kết hợp của cả hình thức mua sắm online lẫn offline. Rất nhiều người khi có ý định mua sắm một sản phẩm nào đó, họ sẽ bắt đầu với việc xem thông tin sản phẩm trên mạng, sau đó đến cửa hàng để trực tiếp trải nghiệm sản phẩm sau đó mới tiến hành mua. Hoặc ngược lại, họ đến cửa hàng để xem, trải nghiệm sản phẩm sau đó đặt mua trên mạng. Ranh giới giữa mua sắm online và offline vì thế ngày càng trở nên mờ nhạt.

Nắm bắt xu hướng này, các nhà bán lẻ không ngừng tung ra các giải pháp bán hàng mới nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Tiêu biểu có thể kể đến Alibaba – Nhà bán lẻ trực tuyến hàng đầu thế giới này đã thiết lập cửa hàng pop-up giảm giá với các chương trình khuyến mãi kết hợp với cửa hàng truyền thống để khuyến khích khách hàng không chỉ đặt hàng trực tuyến mà còn đến các trung tâm mua sắm.

bán lẻ đa kênh

Alibaba với khởi đầu trực tuyến nhưng đang dần dịch chuyển sang cửa hàng truyền thống. Trong khi đó, ở chiều ngược lại, chuỗi cafe nổi danh toàn thế giới Starbuck cũng đã chạy những chiến dịch trực tuyến – ngoại tuyến để thúc đẩy doanh số. Chiến dịch đã đem lại sự tăng trưởng doanh số ấn tượng cho Starbucks đồng thời tại các cửa hàng thực lẫn trên hệ thống đặt hàng trực tuyến tại Trung Quốc. 

Còn tại Việt Nam, các đại gia bán lẻ như BigC, Vinmart, … từ lâu đã tích hợp thêm các website, ứng dụng mua sắm trực tuyến vào hoạt động kinh doanh của mình. Ấn tượng hơn cả là việc các tiểu thương tại các chợ truyền thống và chủ cửa hàng tạp hóa cũng rất tích cực thay đổi cách thức hoạt động của mình. Không ít người đã tận dụng mạng xã hội (Facebook, zalo, …) để giới thiệu sản phẩm, nhận đặt hàng và bán hàng trực tiếp cho khách hàng. 

Có thể thấy rằng, ngành bán lẻ truyền thống cho dù bị thu nhỏ thị phần nhưng sẽ không thể bị xóa số. Nó sẽ tồn tại song hành và được hỗ trợ bởi kênh bán hàng trực tuyến (online) để trở thành mô hình bán hàng đa kênh (omni-channel). Đây chính là xu hướng bán lẻ mới, vị cứu tinh cho ngành bán lẻ truyền thống trong làn sóng công nghệ 4.0.

Yến Nguyễn

Bình luận